(عکس: ژان روش)

بخش دوم و پایانی

در اواسط دهة 1960 استفادة روزافزون از فیلم های مردمنگاری در امر آموزش که در برنامه های دانشگاههای جدید ، کنفرانس ها ، انتشارات و جشنواره های فیلم مردمنگاری ارائه می شد به نهادی سازی هر چه بیشتر انسان شناسی تصویری انجامید. در فرانسه فیلم اتنو گرافیک عملآ توسط مرکز ملی تحقیقات علمی حمایت شده   درانگستان انستیتوی انسان شناسی سلطنتی ، یک مجموعه فیلم زیر نظر جیمز وود برن آنتوپولوژیست و فیلمساز برای تدریس ساخت ( the Hadza _ 1966 ) در ایالات متحده برنامه فیلم مردمنگاری در دانشگاه هاروارد ، دانشگاه کالیفرنیا در لس انجلس و دانشگاه تمپل در فیلادلفیا ، براه افتاد  که در دانشگاه اخیر جی. رابی ، یک نشریه و مجموعه ای   کنفرانس های مؤثر در بارة انسان شناسی تصویری براه انداخت . دیوید و جودیت مک دوگال، در زمرة فارغ التحصیلان پروژة کالیفرنیا ، رهیافت های مستند سازی جدید را به سال 1968 در فیلمسازی مردمنگاری در میان سازمان های اجتماعی  کوچک آفریقای شرقی و تولید فیلم هایی چون Nawi  (1970) زندگی با رمه ها (1972) و شترهای جشن ( 1977) بکار گرفتند . این ها بطور گسترده برای ترجمه مکالمات فیلم از زیرنویس بهره جستند. همانطور که جان مارشال و تیموتی اش  نیز برای فراهم ساختن امکان دستیابی بیشتر به زندگی فکری و عاطفی افراد مورد مطالعة خود از زیر نویس استفاده کرده بودند  .
    استفاده از صدای همزمان ، با نگرانی تازه ای در بارة مباحث معرفت شناختی و اخلاقی ، همراه بود . تاچه حد تصاویر فیلم می توانن در مورد یک واقعه شاهد فراهم آورند در حالی که از طریق انتخاب و تدوین براحتی می توانند مورد دستکاری قرار گیرند ؟آیا با رهیافت مشاهده ایِ   لیکاک و وایزمن ، یعنی بکارگیریِ برداشت بلند ، بهتر می توان بر این مسئله فائق آمد و پیوستگی ها زمانی ـ فضایی و اجتماعی را نگهداری کرد؟ و آیا در حالی که هنوز هم چنین رهیافت هایی ، به شئی ( ابژه) سازیِ افراد مورد مطالعة خود تمایل دارند ، آیا مناسبات نابرابر قدرت عصر استعماری را ( بویژه در فیلم های مردمنگاری ) تداوم نمی بخشند؟
خیلی ها از جمله ژان روش یک روش انسان شناسیِ مشارکتی  را تبلیغ کرده بودند . فیلمسازانی مثل مک دوگال ها ، در پی یک سینمای مشارکت جویانه  بودند که ضمن پذیرش واقعیت های رودر روی فیلم، نظر گاه تماشاگر را تغییر دهدو برای افراد مورد مطالعه نیز نقش بیشتری قائل شود . آنها کوشیدند تا این اصول را در فیلم هایی از جمله the house oeninng (1980)  ، فتوالاس( 1991)، وقایع نگاری مدرسة دون ( 2000)  و  دایا ( 2001) که در آفریقا ، استرالیا و بعدا در هند ساختند بکار بندند .
     ایان دنلپ که در سال های 1960 مجموعة مردمان صحرای غربی استرالیا از جمله  فیلم پربینندة  مردمان صحرا ( 1966) را بشیوة کلاسیک و بافیلم 35 میلیمتری ساخته بود ، برای مطالعات طولانی اش در بارة فعالیت های آئینی و اجتماعی جامعة ایرکا در آرنهم لند فیلم 16 میلیمتری و شیوة مشاهده ای را بر گزید( وdjungguwan at gurka wuyvh nvshg  shoj رابه سال 1989 ساخت ) وی همچنین دو پروژة گسترده را باموریس گوگادلیر برای مستند ساختن مراسم آئینیِ پاگشایی در پاپوآ واقع در گینه نو ، به اجرا در آورد . راجر سندال با همکاری نیکلاس پترسون انسان شناس ، یک مجموعه فیلم  مهم در بارة آئین های بومیان در مرکز استرالیا ساخت و صدای همزمان و دوربین سیال وروان را بکار برد. گاری کیلدی که نخست در پاپوآ واقع در گینه نو کار کرده و فیلم کریکت تروبریاندی : پاسخی بومی به استعمار را در آنجا ساخته بود  به سال 1983 فیلم سلسو و کورا  و  خاطرات روزانة والنسیا را در سال 1992 در فیلیپین تولید کرد  فیلم نخست چهره نگاری ای از یک خانوادة فقیر در مانیل است که بخاطر تعاملِ عاطفی  باافراد مورد مطالعه اش ، همچنین خلاصی از تدوین قراردادی از راه بکارگیریِ فضاهای خاکستری بین شات ها ، فیلم قابل ملاحظه ای محسوب می شود . در انتظار هری اثر کیم مک کنزی ، رهیافت نوینی به مراسم آینیِ بومیان استرالیا  دارد . او به جای این که به خود آئین بپردازد ، به خط مشی های آئین پرداخته است . سایر  سازندگان فیلم های مردمنگاری، از جمله کورتیس لوی ( پسران نامات جیرا ـ 1975) و گروه باب کانولی و رابین اندرسون در سه گانة نخستین تماس (1982) همسایگان جولیهی ( 1988) و خرمن سیاه (1992) ساخته شده در  گینة نو ، فیلم اتنو گرافی روایی را بیشتر بهبود بخشیدند . در بریتانیا کولین یانگ که برنامه فیلم مردمنگاری UCLA را براه انداخته بود ، برنامه ایرا با همراهی انستیتوی سلطنتی انسان شناسی برای تربیت انسان شناس های جوان که فیلمساز هم باشند در مدسة ملی فیلم و تلویزیون طراحی کرد . پل هِنلی از دانشجویان این کلاس بود که در میدان تحقیق محل زندگی اش در ونزوئلا فیلم گرفت ، بعد به عنوان سرپرست گرانادا برای  انسانشناسی تصویری  در دانشگاه منچستر ، به آموزش یک نسل از  فیلمسازان مردم نگاری پرداخت . ضمنأ سایر انسان شناسهای جوان از جمله کریس کیورلینگ، ملیسا للولین ـ دیویس نیزبا فیلمسازیِ مردمنگاری برای تلویزیون ، رد پایی از خود برجای نهادند.
     تلویزیون محل تازه ای برای تولیدفیلم های غیر تخیلی بوجود آورد واز سوی دیگر ویژگی های سبکی تازه ای از جمله استفاده ژرف از مصاحبه را به آن بخشید که از روزنامه نگاری اخذ شده بود . همانزمان با نخستین تجربیات درو  در سینمای مستقیم ، یکی از شکل هایی که از این شیوه ، ناشی شد ، مجموعه های مردم نگاری  تلویزیون بود که مهمترینش « دنیایی که در بریتانیا محو می شود »محصول تلویزیون گرانادابود . این طرح دراز مدت که بیش از پنجاه قسمت تولید شد برهمکاری بین کارگردان های تلویزیون و انسان شناس ها مبتنی بود . البته چنین چینشی همیشه هم خوشحال کننده نبود ، گاهی اوقات  سبب تصادم دو طرف می شد . انسان شناس ، احساس می کردکه به اندازة کافی با او مشورت نمی شود یا این که نتیجة کار خیلی تعلیمی از آب در می آمد. اما در بیشتر نمونه های موفق (‏the Mursi – 1974 , last of the coiva -1971, the kawelka: ongka'sbig moka-19740)  شاهد پیوند اندیشه و خلاقیت و انسان شناسی هستیم و برایان موسر، تهیه کننده، واقعأ برای این که ملهم از فیلمهای مردمنگاری جدید ، برای گفتگوهای برنامه زیرنویس فراهم آورد ، جنگید .زیرا این اقدام ، در ابتدا به شدت مورد مخالفت مسئولان تلویزیون گرانادا قرار گرفت و با کمال تعجب مردم از آنها استقبال کردند و پنجرة جدیدی بر روی فیلمسازی و مردمنگاری برای عموم تماشاگران بریتانیایی گشوده شد.  کارگردانان چونآندره سینگر که برای همین مجموعه کار کرده بودند و بعدأ چنین برنامه هایی را برای بی بی سی ساختند .در برخی از آن برنامه ها دست انسان شناس به عنوان کارگردان باز گذاشته شده بود . شاید برجسته ترینشان مجموعه فیلم های متعلق به ملیسا للولین ـ دیویس در بارة ماسائی از جمله The women's olamal(1984)  و خاطرات یک روستای ماسائی ( 1984) بود. فیلمِ اول ، مطالعه ای سینمایی و عمیق واز نظر انسان شناسی موشکافانه در بارة مباحثات پیرامون برگزاری مراسم باروری بود . این فیلم نه تنها بدقت اندیشه های زنان ماسایی را آشکار می کند بلکه از راه مصاحبه هایی متعادل ، احساس نزدیکی بین زنان و فیلمساز ـ انسانشناس بوجود می آورد . حس رابطه وعمق دانش فرهنگی در فیلم هایی که توسط انسان شناس هایی چون : ایو استرکر  و ژان لیدال دربارة مردمان هَمَر ساخته شده بخوبی مشهود است . این فیلم ها عبارتند از  راه مهرورزیِ ما (1994) ومعضل دوکا (2001) که این یکی را  بعدها بادخترش کی یرا استرکر ساخت .
     در همین زمان مجموعه هایی دراز مدت دنیای شگفت انگیز ما (Sobrashi sekai (ryoko  توسط یونیجی اوشیاما در واحد تولید نیپونA-V تهیه شد .و مردم ژاپن را به جوامع غریبه معرفی کرد . گرچه مردم شناسها ، اغلب در گیر مسئله نبودند ، اما کارگردان ها و    گروه کوچکشان به دفعات و مدتها در میدان تحقیق ، به سر بردند که چنین روالی در تلویزیون انگلیس هم به ندرت صورت می گرفت .نتیجةکار ، فیلم هایی قابل ملاحظه و صمیمی بود که شخصیت هایی  امکان عرض اندام می یافتند . در میان مبتکر ترین کارگردانهای نیپون A-V می توان از تادائو سوجی یاما و سوکوایشیوکا نام برد . فیلمسازان وابسته به تلویزیون چین نیز موج بدیعی از فیلم های مردمنگاری از جمله : صدای محو شوندة زنگولة گوزن شمالی ( ساختة سون زنگیتان ـ 1997) روستایی در غار ( هائویو اِ جون ـ 1994) و آخرین واگن اسبی ( 2000) را تولید کردند . تلویزیون چین  از طریق برنامه هایی که بیشتر منشاء جامعه شناختی دارند ، به تولیدفیلم های مردمنگاری یاری رسانده است . مانند فیلم های وایزمن  در ایالات متحده که در تلویزیون های عمومی به نمایش در می آمدند و مجموعه های متنوع مستند ( از جمله پلیس ـ1982)که توسط راجر گریف در بریتانیا ساخته شد و دوربین سینمای مستقیم را برای کشف فعالیت های رو
بگسترشِ پلیس ، مدارس ، مدیریت شرکت ها و مناقشات مربوط به صنعت  بکار گرفت .
    از اوایل دهة 1990 کیفیت فوقالعاده عالی تصویر و قیمت نازل ویدیئو دیجیتال ، فرصت های تازه ای برای مستند سازان ایجاد کرد ه است . دانشجویان روبه افزایش رشتة انسان شناسی ، فیلم های  خود را در حوزة عمل انسان شناسیِ موجود  و یا در برنامة های انسان شناسیِ تصویری که در دانشگاه ترومسو نروژ  ودانشگاه یون نان در چین اجرا می شود تولید می کنند .     درکشورهای در حال رشد که قبلا تولید فیلم در انحصارواحد های تولید فیلم دولت و شبکه های تلویزیون دولتی بود ، اینک ویدیو دیجیتال سبب احیاء مستند سازی مستقل شده است . برای مثال در کشور هند ، فیلمسازانی چون رائول ’ری ، صبا دیوان ، اَمَر کنوار ، راکِش شامار و شوهینی گش ، در حال اکتشاف ابعاد وسیعی از موضوع های اجتماعی  ، سیاسی و فرهنگی هستند که بسیاری از آنها دارای جوهرة مردمشناختی اند .
     در بحث چیستیِ فیلم مردمنگاری ، یکی از صریح ترین تعاریف این است : هر فیلمی که یا به خاطر مضمون اش ویا بدلیل این که فرهنگ تولیدکنندة اثر را باز می تاباند ، دارای توجه مردمنگارانه باشد  ، فیلم مردمنگاری محسوب می شود . این اصل آخر در سال 1966 به آزمایش نهاده شد . در طرح فیلم ناواهو ، جان آدر و سول ورث ، در پی این بودند که اگر ملتی  که هرگز فیلم نساخته اند ، آموزش فیلمسازی به بینند ، ازجنبة فرهنگی منجر به کشف چه  چیزهایی خواهد شد.  به هفت مرد وزن ناواهویی ، آموزش های پایه ای داده شد . بنظر می رسید فیلم هایی که تحت عنوان « مجموعه فیلمهایی ناواهویی در بارة خودشان »  توزیع شد ، از جنبة فرهنگی نمایانگر شیوه هایی متمایزی از مشاهده باشند ، اما نتیجة قطعی به بار نیاورد . از جمله بدین دلیل که بین شرکت کنندگان تفاوت وجود داشت ، چون برخی از آنها قبلأ در معرض فیلم قرار گرفته بودند . این فیلم ها  به عنوان اسناد فرهنگی بارها تجزیه وتحلیل شده اند .
    در جریان جنگ دوم جهانی ، چنیدین طرح « مطالعه از راه دور» به اجرا در آمد . از جمله یکی از آنها توسط گریگوری بیتسون روی فیلم های سینمایی و اخبار ، به عنوان منابع
مطالعة رفتارهای فرهنگیِ ژاپنی ها وآلمانی ها ، اجرا شد . فیلمهای کارگردانهایی چون یاسوجیرو ازو ( ژاپن( ،ساتیاجیت رای (هند) عثمان ثِمبَن ( سنگال) که ازسنت های ملی سینما نشئت می گیرند نیز  گاهی درس انسان شناختی می دهند و اتنو گرافیک اند . برخی فیلمهای داستانی ( از جمله Bandito Orgosolo اثر ویتوریو  دِسِتا  ـ1981 در بارة چوپانان ساردینی ، The harder they come  ساختة پری هنزل در بارة فرهنگ موسیقیایی در جامائیکا به خاطر محتوایشان می توانند  مواردی  را در بارة یک جامعه ویا گروه ، آشکار سازند .
     بارشد جهانی شدن ، تقریبا هیچ اجتماعی  دیگر  آنقدر ها دور نیست که رابطه اش با رسانه های ارتباط جمعی ، قطع باشد . فیلمسازان مردمنگار الان باید در این خیال باشند که اولین   و هوشمند ترین منتقدان فیلمهایشان ، اغلب همان  افراد فیلمهای آنها هستند.. دستیابی به دوربین ویدیو ، افزایش یافته و تقریبأ مردمان تمام جوامع ، از آنها استفاده می کنند . چنین رشدی ، تعادل بازنمایی مردمنگاری را بهم زده و اجازه می دهد آنها که روزگاری موضوع تصویر دیگران بودند ، تصویر خویش را بنمایش بگذارند . تولیدات  محلی وبومی وپخش رسانه ایِ آنها ، مفهوم فیلم اتنوگرافیک را دگرگون ساخته است .اینک بومیان آمریکا ،استرالیا و دیگران از فیلم و ویدئو به عنوان یک ابزار سیاسی یک وسیلة استحکام فرهنگی .، یک راه جبران میراث وهن و کلیشه های رمانتیک ، بهره می گیرند . ساز مان های تلویزیونی بومی عبارتند ازCAAMA (انجمن رسانه ای ی بومیان مرکز استرالیا ) ، شرکت تلویزیونیِ اینویی ( کانادا ) ، رادیو سمی ( نروژ و فنلاند ). در برزیل سال هاست که اقوام کایاپو استفادة هوشمندانه از ویدئو به عمل می آورند و پروژه هایی مثل ویدیو در روستا که توسط وینسنته کارالی ، سازما ن یافته ، این نحوة استفاده از ویدئو را به سایر  گروه ها ، گسترش می دهد . انسان شناس هایی مثل ترنس ترنر ، در رشد چنین برنامه هایی مؤثر بودند . اعضای گروه های بومی ، سازندگان فیلم مردم نگاری و هنرمندانی خلاق از آب درآمده اند . آنها گاهی کاملا به اجتماع آباء و اجدادی خود پیوند می خورند ، گاهی هم نه .
     در میان کسانی که اخیرأ بسیار سرشناس شده اند می توان از افراد زیر نا م برد: فیلمساز قبیلة هوپی ویکتور ماسایسوا (Ritual clowns_ 1988  ) فیلمساز اینویی زاکاریاس کانوک (Qaggigy ـ 1989) فیلمساز مائوری مراتامیتا .
    مباحث معرفت شناختی که ذهن فیلمسازان دهة هفتاد را آکنده بود ، در دهة 1980 در سؤال هایی انعکاس یافت که از انسان شناس ها در بارة ساخت و اقتدار   نوشتة انسان شناختی پرسیده می شود .  انسان شناسی از راههای دیگر از جمله توجه تازه به تجربه بدن   در افراد و تعبیر فرهنگی از عواطف واحساسات نیز تغییر کرد . چنین تغییری زمینه را برای تفاهم آگاهانه و نزدیک تر بین فیلم مردمنگاری و انسان شناسی فراهم آورد .  در هنگامه ای که مرزهای ملی واجتماعی هر چه بیشتر نفوذ پذیر می شوند ، فرهنگ   تصویری و حیطه های قابل رؤیت و مشهود ِ عمل اجتماعی وفرهنگ مادی نیز دوباره به عنوان موضوعات مورد توجه انسان شناختی ، سر بر می آورند .
    انسان شناس های جوان  ، به توان بیانی و مفهومیِ رسانه های تصویری از جمله چند
رسانه ای های تعاملی ، توجهی تازه مبذول می دارند . اگر در گذشته ، تولید فیلم مردمنگاری یک عمل انسان شناختیِ افراطی( رادیکال ) و یا حاشیه ای بود . اینک در موقعیتی است که بعدی تازه و مهم به دانش انسان شناختی بیفزاید و نهایتأ فیلم  مستند نیز   از عنایت   تازة انسان شناسی ، به امر قابل  مشاهده منتفع  شود .
                                        
به نقل از جلد اول دانشنامة فیلم مستند  چاپ روتلج 2006  ـ گردآورنده:  ایان ایتکن


پی نوشت
 (و یادداشت های مترجم)
1ـ واژةاتنو گرافی و صفت آن اتنو گرافیک ، همه جا مردمنگاری ترجمه شد . پیش از این به قوم نگاری و قوم نگاشتی هم برگردانده شده است . جانبداران ترجمة واژة اتنو گرافی  به  قوم نگاری می گویند چون این دسته از فیلم ها به ثبت زندگیِ اقوام دوردست می پردازند پس این واژه را باید قوم نگاری ترجمه کرد که در این مورد خاص ، نقض غرض با مقالة دیوید مک دوگال  ، از آب در می آمد .
Documentation -2
3ـ strategy
4- Felix- Louis Regnault
5- کرونوفتو گرافی یا عکاسی مسلسل و پشت سرهم از یک موضوع .
6- Wolof,Diola,Fulani
  Sioux Ghost-7( سو  ،  مردمانی در داکوتا هستند .)
8- Cort Haddon's expedition to Torres Strait Islands
poch-9
 artifacts-10 مصنوعات هنری
proxemic -11   ای. تی. هال . حریم شناسی را مطالعة چهار فضای صمیمانه ، شخصی ، اجتماعی و عمومی می داند . مردم چگونه فضاهای فیزیکی را  در مناسبات اجتماعی بکار می برند . آنها چطور بطور ناخود آگاه ، فضاهای کوچک را سازمان می دهند . فاصلة میان مردم در رفتارهای روزانه ، سازماندهی فضا در خانه ها ، ساختمانها و چینش فضا ، در شهر چگونه است  ( هال 1963 ص1003)
12- kinesics ثبت و  تفسیر  حرکات و زبان بدن است .
13- اتنو موزیکو لوژی ، پژوهش  موسیقی در سراسر جهان است  . مردم چگونه بر موسیقی و موسیقی بر مردم تأثیر میگذارد ؟ موسیقی چه نقشی در آداب فرهنگی از جمله در عروسی و عزا و مراسم مذهبی و رخدادهای مختلف دارد؟ و ...
14-  رشته های علوم انسانی مثل تاریخ ، فلسفه
15-   in content
  kwakiutl -16
17- منظور footage  است که پس از ظهور و چاپ سر صحنه برگردانده می شد.
18- Man of Aran مردی از آران  و مرد آرانی هم ترجمه شده است .
19- finis terrae
20- Brittany coast  در شمال غربی فرانسه . در این فیلم صامتِ ژان اپستن ، از مردمان معمولی و نا بازیگران به عنوان هنرپیشه استفاده شده است .
21- parody
22ـ Drifters صیادان ، ماهی گیران و قایق های ماهیگیری هم ترجمه شده هیچکدام رساننده بنظر نمی رسد .( سیاه وسفید حدود 40 دقیقه که از کار روزانه ، حرکت با قایق و ماهی گیری شروع میشود و بافروش ماهی در بازار بپایان میرسد )
23- Free cinema movement
24- National Film Board of Canada
25-Osa ( در ضمن کنگوریلا نخستین فیلم ناطقی  است که در آفریقا ساخته شد )
26- Hodge
27- منظور،  ساکنان قدیمیِ استرالیا هستند که به آنها aboriginal   می گویند. .
28- همان پی نوشت 2
29- thematic units تعیین موضوع های کلان برای مطالعة همه جانبه است . در چنین روشی ، موضوع با برخورداری از هر روش علمی ای   مورد بررسی قرار می گیرد ، شناخته ، مقایسه وتوصیف می شود .
30-  کورئو متریک  ، تجریه و اندازه گیری و محاسبة حرکت ها در رقص بومیان و در میان هر طایفه ای در جهان است .
31- a joking  relationship   نسبتِ غیر جدی
 ile _ aux_ coudres -32
Asch-33
‍‍‍Piault-34
 Dani-35
 ethnobiography-36
 37ـ anthropologie partegee
participating cinema-38
 Drew-39
 Ivo Streker-40
 may be of interest ethnographically-41
 people-42
  authority-43
  embodied experience-44 تجربة بدن یک مفهوم فلسفی ـ پدیدار شناختی است .
45- renewed interest in the visible