گلهای سرخ اصفهان(پیمان اسحاقی)

marefi-golha-last.jpg

گلهای سرخ اصفهان ( ایران با اتوموبیل)، نوشته کلود انه، ترجمه فضل الله جلوه، تهران، روایت، 1370، 332 ص، مصور، قطع وزیری.

کتاب حاضر سفرنامه آقای کلود انه و همراهان او از فرانسه به ایران در عصر قاجار است.  این سفرنامه که اندکی بیش از یکصد سال قبل در پاریس به چاپ رسیده، حاوی اطلاعات و بررسی های قابل توجهی درباره ایرانِ عصر قاجار است. نویسنده این کتاب و همراهان او از فرانسه به هدف سفر به ایران و با تجهیزات مناسب از جمله سه اتوموبیل پرقدرت، پس از سه ماه مطالعه درباره ایران،  به سمت شرق به راه می افتند. آنها از فرانسه به رومانی و از آنجا به  قفقاز می روند و از مسیر بندر باکو وارد بندر انزلی می شوند. آنها طبق قرار  قبلی در بندر انزلی مهمان دولت روسیه بوده اند. از آن پس به سمت تهران حرکت می کنند و پس از گذر از رشت و قزوین وارد تهران می شوند. در تهران مستقیما به سفارت فرانسه در تهران وارد شده و پس از چندی بازدید خود از تهران را آغاز می کنند. در تهران «کلود انه» بیش از همه به دنبال خرید اشیا عتیقه ایرانی بوده است. او هر روز میزبان عتیقه فروشان ایرانی بوده که برای فروش اشیای عتیقه خود به او با یکدیگر رقابت می کنند. از آنچه وی در گفتگو با عتیقه فروشان ایرانی نقل می کند، تسلط او به مسئله عتیقه جات و مهارت وی در تشخیص انواع عتیقه و ویژگی های اشیای این چنینی به نحو بارزی جلب توجه می کند.  به هر صورت او در تهران وقت زیادی از سفر کوتاه مدت خود را صرف جمع آوری و خرید عتیقه جات ایرانی می نماید. بنابر این می باید تلاش برای خرید اشیای عتیقه ایرانی را در کنار دیگر علایق و انگیزه های او نسبت به ایران دانست.
کلود انه در این سفر بیش از توجه به عناصر مادی فرهنگ ایرانی و نیز عناصر مادی تاریخ ایران، به ویژگی های فرهنگی ایران توجه داشته است. او خود صریحا متذکر می شود که بیش از تماشای قصرها «تماشای لحظات و گوشه های زندگی خاص مردم این سرزمین» (ص 154) برای او لذت بخش بوده است. او در سفرنامه خود به دفعات درباره فرهنگ ایرانی به بحث می پردازد و نکات قابل توجهی از آن را بازگو می نماید. پس از تهران، انه و همراهانش، از مسیر قم و کاشان،  عازم اصفهان می شوند. شرح مشقات سفر به اصفهان، آنچنان که انه به شرح آن پرداخته، شاهد گویایی از تاریخ سیر و سفر در ایران عصر قاجار است که تا به امروز به دقت مورد تحقیق قرار نگرفته است. انه خود در مسیر رشت به تهران، بارها از ممانعت قدرت ها بین المللی از ساخت راه آهن در ایران و انگیزه سیاسی دولت روسیه از احداث جاده رشت به تهران ( به هدف تسهیل در تصرف تهران در مواقع لزوم ) پرده بر می دارد.
بنابر گفته کلود انه، اتوموبیل های آنها اولین اتوموبیل هایی بوده که وارد شهر قم شده است. او در سفرنامه خود، شرح مفصلی از شهر قم و آثار و بناهای آن به دست می دهد. کلود انه و همراهان او در اصفهان مورد استقبال کنسولگری روسیه، که منتظر ورود ایشان بوده، قرار می گیرند و قبل از دیدار با ظل السلطان برادر پادشاه وقت و حاکم اصفهان به سفارت روسیه می روند. اصولا انه در این سفر همواره و در بدو ورود به هر شهر که دارای نمایندگی سیاسی از کشورهای غربی بوده، پیش از دیدار با مسئولان ایرانی به دیدار وابستگان سیاسی غیر ایرانی می رفته است. از دیگر نکات قابل توجه این سفر آن است که کلود انه در طول سفر در ایران از سفیر  انگلستان در ایران سفارش نامه مخصوصی داشته است. او در اصفهان نیز به خرید اشیای تاریخی و عتیقه می پردازد و چنان که خود اشاره می کند برای «معامله هر قطعه مدت ها با فروشنده چانه زده و قهر و آشتی» (ص 245) کرده است. پس از بازدید از اصفهان، انه و همراهان، از همان مسیر اول، به تهران باز می گردند و از آنجا عازم شمال ایران می شوند و بدان وسیله به سمت تفلیس و فرانسه حرکت می کنند. در انتهای این سفرنامه کلود انه شرح مشاهدات یکی از همراهان خود را ذکر می کند در پایان سفر از طریق تبریز ایران را ترک کرده است. نیز در پایان سفرنامه، فصلی را به آموزش غیرایرانیانی که برای اولین بار قصد سفر به این کشور دارند، اختصاص می دهد.
از این سفرنامه بر می آید که کلود انه فردی با مطالعه بوده است. او  اطلاع زیادی از تاریخ اسلام دارد و برخی سفرنامه های فرانسویان درباره ایران را خوانده است. او همچنین برخی آثار کلاسیک شرقی همچون جمله هزار و یک شب را مورد مطالعه قرارداده بوده است. به هر صورت مطالعه این سفرنامه می تواند در شناخت بیشتر و بهتر جامعه ایران در دوره قاجار و نیز پیشینه روابط فرهنگی ایران و غرب کمک کند. این کتاب دارای ده ها عکس جالب از نقاطی است که کلود انه و همراهانش در سفر به ایران از آنها دیدن کرده اند. 

این کتاب ترجمه ای است از  :
Les Roses D`ISPAHAN, La Perse en Automobile, A Travelers la Russie et le Caucase, Par Claude Anet, Librairie Pelix Juven, Paris 1906

 

 

کلیه حقوق این پایگاه، برای پایگاه اطلاع رسانی ناصر فکوهی محفوظ است.